Çveneburi
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Çveneburi ჩვენებური |
|
|---|---|
| Toplam nüfus | 200,000 ile 1. 500.000 arası (tah.)[kaynak belirtilmeli] |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | Türkiye'de Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Amasya ,Tokat, Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli, Bursa ve Balıkesir illeri. |
| Dil | Gürcüce, Türkçe |
| Din | Sünni İslam |
| İlgili etnik gruplar | Acaralılar ve diğer Gürcüler |
Çveneburi (Gürcüce: ჩვენებური), kökleri Gürcistan’a dayanan ve Türkiye’nin çeşitli yerlerine göç eden Müslüman Gürcülerin kendilerine verdiği ad. Gürcüce’de “bizden olan”, “bizim gibi olan” anlamına gelir. Müslüman Gürcülerin tu adlandırmayı, kendilerini Hıristiyan Gürcülerden, Müslüman Türklerden ve yerleşik Müslüman Gürcülerden ayırmak için kullandığı sanılır. Çveneburiler, Sünni İslam’ın Hanefi mezhebindendir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarih
Çveneburiler, üç farklı dönemde Türkiye’ye göç ettiler. İlk göç dalgası, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlı egemenliği altındaki Gürcistan topraklarının Çarlık Rusya’sının eline geçmesinden sonra gerçekleşti. Asıl büyük göç dalgası ise, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın (93 Harbi) ardından başladı. Rusya ve Osmanlı Devleti arasındaki göç anlaşmasıyla başlayan ve bu anlaşmanın yenilenmesiyle süren göç döneminde, Müslüman Gürcüler Artvin, Acara, Ardahan, Samsthe, Aşağı Guria bölgelerinden Osmanlı topraklarına göç ettiler. Göç ettikleri bölgelerin büyük bölümü neredeyse nüfussuz kaldı. Mahaceret veya Muhaciroba (მუჰაჯირობა) olarak da bilinen bu göç sırasında, bugünkü Kobuleti’den göç edenler kendilerini Çürüksulu (Çuruksulebi), Batum’dan göç edenler Batumlu (Batumeli), Yukarı Acara ve Aşağı Acara sancaklarından göç edenler Acaralı (Acareli), Macaheli’den göç edenler Macahelli (Macahleli) olarak adlandırdılar. Ancak ortak adlandırma terimi Çveneburi olmuştur. 93 Harbi göçleri giderek azalıp yıllara yayıldı. 1921’de, Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti’nin yakılıp yerine Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulmasından ve Türkiye ile Gürcistan arasında yeni bir sınırın çizilmesinden sonra ise üçüncü göç dalgası gerçekleşti. Bu son göçte, Yukarı Acara’da Türk dilli Müslüman nüfus da göç etti.
[değiştir] Dağılım
Çveneburiler, Türkiye’nin özellikle kuzey kuşağına yerleştiler. Karadeniz kıyısı boyunda, bugünkü Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Amasya ve Tokat illeri bu yerlerin başında gelir. En çok nüfusu ise Ünye, Ordu, Terme ve Çarşamba yöresi almıştır. Daha batıda Bolu, Marmara Bölgesi’nde Düzce, Sakarya, Kocaeli, Bursa ve Balıkesir illeri Çveneburi nüfusun alan yerlerdir.
Gürcülerin yerleşik olarak yaşadığı Artvin ili dışındaki bölgelerde Çveneburi nüfusunun 1,5 milyon kadar olduğu tahmin edilir [1]. Artvin yöresinde Gürcü dilli nüfusun 50.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir.
[değiştir] Dergiler
Türkiye’de yayımlanmış ilik Gürcü kültürü dergisi de Çveneburi adını taşır. Gürcüstan (1968) adlı kitabın yazarı Ahmet Özkan (Melaşvili) tarafından kurulan bu derginin ilk sayıları 1977’de İsveç’te Stockholm’de yayımlandı. Son birkaç sayısı ise Türkiye’de çıktı. Ahmet Özkan’ın 1980’de öldürülmesi üzerine derginin yayımı durdu. Çveneburi, 1993’ten başlayarak yeniden çıktı.
Çveneburilerin yayımladığı dergilerden biri de Pirosmani(dergi) ’dir [2]. İki dilde, Türkçe ve Gürcüce yayımlanan dergi, 2007 yılının başlarından bu yana yayımlanmaktadır.
[değiştir] Grup kimliği
Müslüman Gürcüler, 16. yüzyıldan başlayarak Osmanlı egemenliğindeki topraklarda din değiştirdiler ve Hıristiyan Gürcülerden ayrıştılar. “Gürcü” anlamına gelen Kartveli (ქართველი), onlar için Hıristiyan Gürcüleri ifade eden bir terim haline geldi. Müslüman Gürcüler kendilerini Gurci (გურჯი) olarak fade etmeyi yeğlediler. Bugün de Çveneburiler için temel motif İslam’dır ve dinsel niteleme önemlidir. Bu sürecin böyle gelişmesinde, Gürcistan’ın ateist Sovyetler Birliği içinde kalmasının da etkili olduğu sanılır.
Çveneburiler, göç ettikleri yerlerde de diğer Sünni Müslüman gruplarla zamanla kaynaştılar. Ünye gibi bazı bölgelerde Çveneburi kızları, Türkler tarafından güzel ve çalışkan olarak görüldüler. Bu kızların evlerine gelin olarak getirilmesi önemli sayıldı. Özellikle göç sonrası süreçte Çveneburiler büyük ölçüde asimile oldular. Türkiye’de Çveneburilerin Türk kökenliler gibi devlet kademelerinde görev almaları desteklenmiştir. Öte yandan tarih yazarları Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu ve Yunus Zeyrek, Çveneburileri, Gürcü kökenli olmadığını ileri sürerek “Acar”, geldikleri toprakları da “Acaristan” olarak adlandırdılar. Son yıllarda Türkiye’deki Çveneburiler arasında Kartveli teriminin kullanılması başka bir tepkiyi de beraberinde getirdi. Çveneburilerin Hıristiyan Gürcüler gibi Kartveli olarak adlandırılması, bazı çevrelerce yeni üretilen bir terimle, "Kartvelist” bir girişim olarak nitelendi.
[değiştir] Ayrıca bak
[değiştir] Kaynaklar
- Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2. Cilt. Heyamola Yayınları. İstanbul. 2005. ISBN 975-6121-00-9.
- Paul J. Magnarella, Bir Köyün Serüveni”, İstanbul, Sinatle Yayınları, 1997, ISBN 975-8260-00-6.
- Şuşana Putkaradze, Çveneburebis Kartuli / Çveneburi’nin Gürcücesi, Batumi, 1993
- Mikaberidze, Alexander (ed., 2007). Özkan, Ahmet. Dictionary of Georgian National Biography.
- Abdul Mikeladze, Acara Mektupları, İstanbul, Sinatle Yayınları, 2006.
- İvane Caiani, Borçka Mektupları, İstanbul, Sinatle Yayınları, 2006, 2. Baskı.
- Yunus Zeyrek, Acaristan ve Acarlar, Ankara, 2001.
