Ubuntu

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Ubuntu
Ubuntu 7.10'daki alternatif ubuntu logosu

Ubuntu 8.04 (Hardy Heron)
İnternet sayfası: Ubuntu.com
Şirket/Geliştirici: Canonical Ltd. / Ubuntu Foundation
IS Ailesi: Unix
Kaynak Modeli: Açık Kaynak
Son kararlı sürüm: 8.04 / 24 Nisan,2008
Paket Yöneticisi: Synaptic
Desteklenen Platformlar: PC, PowerPC, SPARC, PlayStation
Çekirdek türü: Monolitik çekirdek
Varsayılan kullanıcı arayüzü: GNOME
Lisans: Çeşitli
Çalışma Bölgesi: Güncel

Ubuntu, Debian kökenli, kurulum ve kullanım kolaylığı ve düzenli sürüm yükseltmeleriyle öne çıkan bir Linux dağıtımıdır. Canonical Ltd.'nin (Mark Shuttleworth'e ait) sponsorluğunda geliştirilmektedir. Ubuntu'nun hedefi son kullanıcıların ulaşabileceği kolay, hızlı, ücretsiz, güçlü bir işletim sistemi oluşturmaktır. Ubuntu, Zulu dilinde; "Ben, sen sen olduğun için, benim" demektir, aynı zamanda "başkalarına karşı merhametli, şefkatli, iyiliksever" olmak gibi insani değerlerin temel alındığı bir dünya görüşüdür. İnsanlık için Linux (Linux For Human Beings) sloganını kullanan Ubuntu, Debian'dan farklı olarak her 6 ayda bir yeni sürüm; her sürüm için de 18 ay destek sunmaktadır. Ayrıca 3 yıl Masaüstü ve 5 yıl Sunucu sistem desteği sunan ve belli sürelerde bir çıkarılan Uzun Süreli Destek (Long Term Support, LTS) sürümleri de mevcuttur. 8.04 (Hardy Heron) sürümü, Ubuntu'nun 6.06'dan sonra ikinci LTS sürümüdür.

Ubuntu projesinin amacı, her düzey kullanıcının rahat bir biçimde kullanabileceği, tamamen açık kaynaklı ve kararlı bir işletim sistemi oluşturmaktır. Bu bağlamda GNU/Linux hakkında hiç tecrübesi olmayan kişilerin başlaması için ideal bir seçimdir. Özellikleri itibarıyla acemi, tecrübeli ve uzman kitleye de hitap etmektedir.

Konu başlıkları

[değiştir] Tarihçe ve Geliştirme Aşaması

Debian temel alınarak yola çıkılan ilk Ubuntu sürümü 20 Kasım 2004 tarihinde yayımlandı. O zamandan beri her altı ayda bir yeni sürüm yayımlanmaktadır; bu da onu en güncel GNOME (nom diye okunur) arayüzü kullanan dağıtım yapmaktadır. MEPIS, Xandros, Linspire, Progeny ve Libranet gibi diğer Debian tabanlı işletim sistemlerinin aksine Ubuntu, Debian'ın felsefesine sadık kalmış ve özgür bir yazılım olarak yoluna devam etmiştir.

Ubuntu logosu ilk sürümden beri aynıdır. Elde çizilmiş ve şimdi ubuntu-title adlı bir yazıtipi olan bu logo Andy Fitzsimon tarafından yapılmıştır. Logosundaki işlenen temada insanlar arasındaki eşitliğe ve kardeşliğe dikkat çekmektedir.

Ubuntu paketlerinin çoğunluğu Debian projesinin kararsız bölümünden derlenir. Ubuntu ve tüm resmi türevleri .deb paketleri ve APT/Synaptic tabanlı paket yöneticisi kullanır.

Ubuntu projesi, paketlerle ilgili bazı konularda Debian ile ortak çalışmaktadır. Ubuntu'ya yüklenen paketler Debian'ın kararlılık seviyesi için bir deneme ortamı yaratmaktadır. Öte yandan Ubuntu ve Debian çok sayıda kişi tarafından yeterince beraber çalışmamakla suçlanmaktadır; zira Ubuntu .deb'leri ve Debian .deb'leri birbiriyle uyumlu değildir. Her ne kadar çok sayıda Debian geliştiricisi aynı zamanda Ubuntu'nun gelişimine yardım ediyor olsa da Debian'ın kurucusu Ian Murdock Ubuntu'nun ayrı bir proje olduğunu ve Debian ile yeterince ortak noktaya sahip olmadığını belirtmiştir.

[değiştir] Özellikleri

[değiştir] Kurulum

Kurulumu oldukça kolay olan Ubuntu; kurulum kolaylığında Windows Vista, SuSe, Mandriva ve Fedora Core gibi kolay kurulum ile ün yapmış işletim sistemleriyle rekabet etmektedir. Kurulum için CD versiyonunda önce işletim sisteminin canlı cd olarak açılması gerekir, DVD versiyonunda text mod ile kuruluma başlanabilir. Bundan sonra kurulum sadece "install" simgesine tıklayıp birkaç ileri düğmesine basmaktan ibarettir. Kurulum sırasında işletim sistemi üzerinde istediğiniz her şeyi yapabilirsiniz, ancak değişiklikler yeni kurduğunuz sisteme aktarılmamaktadır...

Ubuntu 7.04'ün Masaüstü Görüntüsü
Ubuntu 7.04'ün Masaüstü Görüntüsü

[değiştir] Kullanım

Kullanışlılık üzerine odaklanılmış bir dağıtım olan Ubuntu'da çok sayıda değişik kullanım özelliği bulunmaktadır.

  • Diğer Linux dağıtımlarının aksine, Ubuntu'da su(super user) komutu yerine sudo kullanılır. Ancak bir terminal komutu ile bu durum diğer dağıtımlardaki gibi ayarlanabilir.
  • Çok sayıda açık kaynaklı yazılım ile birlikte gelmektedir; OpenOffice.org, Firefox, Pidgin (eskiden Gaim) ve GIMP gibi.
  • Windows'tan bazı kullanıcı özellikleri içe aktarılabilmektedir; sık kullanılanlar ve duvar kağıdı gibi.

[değiştir] Paketler

Debian'ın APT (Advanced Package Tool) paket sistemini kullanan Ubuntu, kaynak listenizi (sources list) de genişletmeniz halinde 23 binden fazla paketi internetten indirip kurmaya hazırdır. Apt programının görsel arayüzü olan Synaptic ile Ubuntu depolarından istediğiniz paketi arayıp kurabilirsiniz. İstediğiniz bir paketi seçtiğiniz zaman onun çalışması için gerekli tüm diğer paketleri/bağımlılıkları kendiliğinden seçilip yüklenecektir.

[değiştir] Paket Sınıflandırılması

Özgür Yazılım Özgür Olmayan Yazılım
Desteklenen Main (Ana) Restricted (Kısıtlı)
Desteklenmeyen Universe (Evrensel) Multiverse (Evrensel Olmayan)

Buradaki özgür yazılım ibaresi, Ubuntu'nun lisans şartlarını karşılayan yazılımlara verilen addır. Main, Restricted, Universe ve Multiverse ise bu yazılımların indirilebildiği depolardır.

[değiştir] Görsellik

Ubuntu GNOME masaüstü yöneticisi ile gelmektedir. GNOME'un temel felsefesi olan sadelik aynen Ubuntu masaüstünde de yer almaktadır. KDE masaüstü yöneticisini tercih eden kullanıcılar Kubuntu'yu, XFCE'yi tercih edenler ise Xubuntu'yu edinebilir veya yüklü Ubuntularına kde-desktop, xfce-desktop paketlerini yükleyebilirler.

Ubuntu 7.10 sürümünden itibaren Compiz Fusion adlı 3 boyutlu yazılımla birlikte gelmektedir. Bu yazılım, 3 boyutlu masaüstü ve jöle gibi pencereler başta olmak üzere çok sayıda görsel efekt içermektedir.

[değiştir] Ticari Lisanslı Yazılımlar

Ubuntu, bazı ticari kapalı kaynak yazılımları doğrudan bünyesinde barındırmamaktadır. Bunların arasında;

  • Bölge ayarı yapılmış DVDleri çözebilen(dekoder) yazılımlar. Her ne kadar özgür Libdvdcss kütüphanesi bu işlevi yerine getirebiliyorsa da kimi ülkelerde yasadışı sayıldığı için Ubuntu'yla hazır gelmemektedir. Bu paketin sonradan yüklenmesiyle sorun giderilebilir.
  • WMV ve MP3 gibi bazı ticari ses formatlarının çözücüleri. Sonradan bu kütüphanelerin eklenmesiyle sorun giderilebilir.
  • Çok sayıda ticari tarayıcı eklentisi. Örneğin Adobe Flash, dahili olarak bulunmamakla beraber "flashplugin-nonfree" paketinin multiverse depolarından indirilmesiyle kullanılabilir. Ya da daha basiti, Firefox'la (Ubuntu'nun kullandığı internet tarayıcı) flash kullanılan bir siteye girilip, "Eksik eklentileri yükle" yazısına tıklanabilir.

[değiştir] Sürümler

Ubuntu, altı ayda bir sürüm çıkartmaktadır. Sürüm numarası çıktığı yıl ve ayı işaret eder. Örnek olarak Ubuntu 4.10, 2004 yılının 10'uncu ayında sunulmuştu.

Renk Anlamı
Kırmızı Eski sürüm; desteklenmiyor
Sarı Eski sürüm; hâlâ destekleniyor
Yeşil Güncel sürüm
Mavi Gelecek sürüm
Sürüm Kod Adı Test Sürümü Adı Sürüm Tarihi Son Desteklenme Tarihi Özellikler ve Değişiklikler
4.10 Warthy Warthog Sounder 20 Ekim 2004[1] 30 Nisan 2006 [2] İlk sürüm; ShipIt
5.04 Hoary Hedgehog Array 8 Nisan 2005[3] 31 Ekim 2006 [4] Güncelleme Yöneticisi; Upgrade Notifier (Güncelleme Uyarıcısı); readahead; grepmap; dizüstü bilgisayar desteği, Uyku ve Bekleme özellikleri; dynamic frequency scaling (işlemciler için dinamik frekans ölçümü); Ubuntu donanım veritabanı; Kickstart uygulaması; USBden kurulum; UTF-8 desteği; APT
5.10 Breezy Badger Colony 13 Ekim 2005 [5][6] 13 Nisan 2007[7] Usplash (grafiksel açılış); "Ekle/Kaldır..." uygulama aracı; çoklu dil seçeneği; akıllı bölüm yönetimi desteği; Hewlett-Packard yazıcı desteği; OEM yükleme desteği; Launchpad entegrasyonu.
6.06 LTS Dapper Drake Flight 1 Haziran 2006 [8][9] Temmuz 2009 (masaüstü) Long Term Support (LTS) Uzun Süreli Destek sürümü. Canlı CD ve Kurulum CD'si tek bir CD'de birleştirildi; Ubiquity grafiksel yükleyici CanlıCD'ye eklendi; Usplash kapanışlarda aktif hale getirildi; Çok sayıda kablolu ve kablosuz ağ arasında kolay geçiş için Ağ Yöneticisi; Clearlooks temeline dayanan ve kahverengi yerine turuncu renkler içeren Tango tabanlı 'Humanlooks' teması ; LAMP yükleme seçeneği; USB aletlerine yüklenebilme; .deb uzantılı dosyalar için GDebi grafik yükleyici
Temmuz 2013 (sunucu)
6.10 Edgy Eft Knot 26 Ekim 2006 [10][11] 25 Nisan 2008 Ubuntu 'Human' İnsan teması büyük ölçüde yenilendi; Upstart özelliği eklendi; otomatik hata raporu; Tomboy not alma uygulaması; F-spot resim yöneticisi.
7.04 Feisty Fawn Herd 19 Nisan 2007 [12] Ekim 2008 Göç asistanı; Kernel tabanlı sanal makine desteği; kolay çözücü ve kapalı-kaynak sürücü kurulumu; Compiz masaüstü efektleri; Wi-Fi korunaklı erişim desteği eklendi; PowerPC desteği kaldırıldı; Sudoku ve satranç oyunları eklendi; Baobab disk kullanım yöneticisi; GNOME Kontrol Merkezi; Zeroconf
7.10 Gutsy Gibbon Tribe 18 Ekim 2007 [13][14] Nisan 2009 Compiz Fusion ;[15] AppArmor güvenlik altyapısı;[16] hızlı masaüstü arama;[17] çabuk kullanıcı değişimi;[17] Mozilla Firefox eklentileri için geliştirilmiş destek Ubufox;[18] X.org için grafiksel yapılandırma aracı;[18] PDF çıktısı da almayı sağlayan yeni bir yazıcı yönetimi aracı[18]
8.04 LTS Hardy Heron [19] Alpha 24 Nisan 2008 Nisan 2011 (masaüstü) İkinci Long Term Support (LTS) Uzun Süreli Destek sürümü sürümü;[20][21];

Yenilenmiş tema ve görünüm, daha yüksek Tango uyumluluğu[22]; kararlılığın arttırılması; compiz kullanışlılık geliştirmeleri; tracker entegrasyonu[23]; Brasero CD/DVD yazıcı, Transmission BitTorrent istemcisi ve Vinagre VNC istemcisi[24]; PulseAudio öntanımlı[25]
Nisan 2013 (sunucu)
8.10 Intrepid Ibex 30 Ekim 2008 Nisan 2010 Tüm masaüstü temasının yeniden tasarımı; mobil işlemlerin ve masaüstü ölçeklenebilirliğinin geliştirilmesi; İnternete bağlanmada ileri esneklik

Ubuntu 5.04 Hoary Hedgehog

Ubuntu 6.06 (LTS) Dapper Drake, "Dawn of Ubuntu" masaüstü resmiyle

Ubuntu 7.04 Feisty Fawn

Ubuntu 7.10 Gutsy Gibbon

[değiştir] Türevleri

[değiştir] Resmi Türevler

Ubuntu'nun, felsefesini paylaşan ancak farklı alışkanlıklara sahip kullanıcılar için birçok farklı türevi oluşturulmuştur, bunlar:

Kubuntu logosu
Kubuntu logosu
  • Kubuntu, GNOME yerine KDE masaüstü ortamı kullanan türevi, ShipIt ile sipariş edilebilir.
  • Edubuntu, eğitim amaçlı olan türevi, ShipIt ile sipariş edilebilir.
  • Xubuntu, Xfce masaüstü ortamına sahip olan "hafif" sürümü şu an için ShipIt ile sipariş edilememektedir.
  • Gobuntu Free Software Foundation'un dört temel özgürlük ilkesine uygun şekilde geliştirilen sürümdür.
  • Ubuntu JeOS (İnglizce "Juice" kelimesi gibi telaffuz edilir) özellikle sanal makina uygulamaları için geliştirilmesi planlanan en yeni resmi projedir.

[değiştir] Resmi Olmayan Türevler

Ubuntu projesinin kullanışlılığı ve uyumluluk kolaylığı sebebiyle çok sayıda resmi olmayan türevi geliştirilmiştir, başlıcaları;

  • Ubuntu Studio, Ubuntu'ya yüksek çokluortam desteği eklemek için geliştirilmiştir. Profesyonel düzeyde ses görüntü ve vidyo işleme yazılımları barındırmaktadır. Bunların tamamı açık kaynaklıdır.
  • Ubuntu Mobile and Embedded Edition, Mobil cihazlarda kullanılmak üzere geliştirilen bir ubuntu sürümüdür.Maemo adlı masaüstü ortamı kullanmaktadır.
  • Elbuntu, Enlightenment (E17) masaüstü ortamı tabanlı, yüksek performans ve güçlü masaüstü efektleri içeren bir sürümdür.
  • Fluxbuntu, Fluxbox masaüstü ortamına sahip olan "daha hafif" sürüm. Sony Playstation 3'den mobil araçlara kadar çok sayıda cihazda çalışabilmektedir.
  • Freespire Ubuntu'nun aksine ticari yazılım ve sürücüler içeren , KDE kullanan sürüm.
  • gNewSense Özgür yazılım Derneği (FSF) tarafından desteklenen "tamamen özgür" sürüm.
  • Google firmasının Goobuntu adında bir Linux dağıtımı hazırlamakta olduğu haberleri yayılırken Google'ın yaptığı açıklamaya göre bu dağıtımı şirket dışına çıkarmak gibi bir amaçları olmadığını sadece kendi kullanımları için olduğu açığa çıkmıştır. [26] [27]
  • gOS, Enlightenment masaüstü ortamı ve google yazılımlarını biraraya getiren sürüm.
  • Geubuntu, İtalyan İntilinux grubunun hazırladığı ve Enlightenment masaüstü ortamını kullanan bir başka Ubuntu tabanlı dağıtım.
  • Guadalinex, Debian-Tabanlı bir dağıtımdır. İspanyanın andalucia eyaletinde kamu kullanımı için geliştirilmektedir.
  • ImpiLinux, Güney Afrika'nın devlet işlerinde kullanılmak üzere geliştirilen bir türevi
  • Kiwi Linux, i386 mimarisi için optimize edilmiş, macarca ve romence destekli sürümdür.
  • Linux Mint, kolay kullanım amaçlı bir Ubuntu türevi.
  • mEDUXa Kanarya Adaları'nda eğitim amaçlı geliştirilen sürümdür.
  • Molinux İspanya'nın Castile La Mancha bölgesi istihbarat teşkilatı tarafından geliştirilen sürüm.
  • Mythbuntu MythTV yayınlarını Ubuntu ile birleştirmeyi amaçlayan yazılımdır.
  • nUbuntu, güvenlik araçlarıyla donatılmış bir türevi
  • Ubuntu Christian Edition (Ubuntu CE) incil programları ve hristiyanlara öğütler içeren ubuntu sürümü.
  • Ubuntu Satanic Edition, sloganı, lanetlenmiş linux olan ve satanist öğeler barındıran linux dağıtımı.
  • UbuntuME (Ubuntu Muslim Edition) Kur'an programı ve internet içerik filtresi içeren sürümdür.
  • zUbuntu, IBM zSeries makineleri için düzenlenmiş türevi

[değiştir] Sistem gereksinimleri

En son sürüm Ubuntu resmi olarak Intel x86 ve AMD64 mimarilerinde Masaüstü çeşidiyle; Intel x86, AMD64 and SPARC mimarilerinde ise Sunucu çeşidiyle yayımlanır.

Aşağıdaki sistem gereksinimlerini karşılayamayan bilgisayarlar için, resmi bir Ubuntu çeşidi olan ve Xfce masaüstü yöneticisini kullanan Xubuntu, belirtilen RAM ve disk alanının yarısı ile de çalışabilir.

Kişiselleştirilmiş Ubuntu 7.04 ekran görüntüsü
Kişiselleştirilmiş Ubuntu 7.04 ekran görüntüsü

[değiştir] Sunucu

Oldukça eski sistemlerde bile çalışabilir (Örn. 32 MB RAM'li bir 75 MHz Pentium'da). Sunucu çeşidi için en düşük sistem gereksinimleri:

  • 300 MHz x86 işlemci
  • 64 MB bellek (RAM)
  • En az 2 GB disk alanı (tam yükleme ve takas (swap) alanı için)
  • 640x480 çözünürlüğü destekleyen bir ekran kartı
  • CD-ROM sürücü

[değiştir] Masaüstü

Masaüstü çeşidi için, tavsiye edilen en düşük "sistem gereksinimleri"

  • 500 MHz x86 işlemci
  • 192 MB bellek (RAM)
  • 8 GB disk alanı (seçime bağlı 4 GB de olabilir)
  • 1024x768 çözünürlüğü destekleyen bir ekran kartı
  • Ses kartı
  • Bir ağ ya da İnternet bağlantısı

[değiştir] Edinme

Yazılımı, üretici sitesinden indirebileceğiniz gibi aynı zamanda kargo masrafı bile ödemeden adresinize sipariş edebilirsiniz. Bütün dünyaya gönderi yapılmakta ve yaklaşık olarak 8-10 gün içerisinde elinize ulaşmaktadır. Önemli bir nokta olarak şunu unutmamakta yarar vardır; Türkiye ve diğer ülkelere gönderilen kargoların ulaşması için ortalama 1 aylık bir zaman dilimi gerekli olabilir. Siparişi aşağıdaki adresten verebilir ve takibini yapabilirsiniz.

Sipariş Formu

[değiştir] İç Bağlantılar

[değiştir] Kaynaklar


Linux
  Başlıca Dağıtımlar CentOS | Damn Small | Debian | Fedora Core | Gentoo | Knoppix | Kubuntu | LFS | Mandriva | PCLinuxOS | Red Hat Enterprise Linux | Mandriva | Slackware | SUSE | Ubuntu | Xandros |
Gelecek Linux | Pardus | Truva Linux | Turkix | Turkuaz
  İlgili topluluklar GNU | Özgürlükiçin.Com | Linux Belgelendirme Çalışma Grubu | Linux Kullanıcıları Derneği | Özgür Yazılım Vakfı | Uludağ projesi
  Önemli isimler Eben Moglen | Eric Raymond | Lawrence Lessig | Linus Torvalds | Richard Stallman
"http://tr.wikipedia.org/wiki/Ubuntu"'dan alındı